هفته اول کلاس اول برای بسیاری از کودکان فقط شروع یک سال تحصیلی نیست؛ کودک وارد محیطی تازه میشود، باید مدتی از والدین جدا بماند، با معلم و همکلاسیهای جدید ارتباط بگیرد و با یک برنامه روزانه متفاوت کنار بیاید.
در چنین شرایطی طبیعی است که بعضی کودکان در چند روز اول کمی مضطرب، خسته، کمحرف یا حتی بیمیل به مدرسه باشند. واکنش والدین در این روزها میتواند به کودک کمک کند آرامتر با شرایط جدید سازگار شود.
در این مقاله قرار نیست درباره تمام جنبههای آمادگی کلاس اول صحبت کنیم؛ تمرکز ما روی ۸ رفتار رایج والدین در هفته اول مدرسه است که بهتر است از آنها پرهیز کنیم.
برای مشاهده سایر مطالب این موضوع میتوانید به
راهنمای والدین کلاس اولیها
مراجعه کنید.
هفته اول کلاس اول چرا برای کودک حساس است؟
کودک کلاس اولی همزمان با چند تغییر روبهرو میشود: ساعت خواب و بیداری منظمتر، جدایی چندساعته از خانواده، قوانین کلاس، نشستن و گوش دادن، انجام فعالیتهای گروهی و برقراری ارتباط با بزرگسالان و کودکانی که شاید قبلاً نمیشناخته است.
به همین دلیل بهتر است از کودک انتظار نداشته باشیم از همان روز اول کاملاً آرام، مستقل و هماهنگ با برنامه مدرسه باشد. سازگار شدن با مدرسه یک فرایند است و سرعت آن در کودکان مختلف یکسان نیست.
۱. خداحافظی با کودک را طولانی نکنید
یکی از موقعیتهای دشوار روزهای اول مدرسه، لحظه جدا شدن کودک از والد است. وقتی کودک ناراحت میشود، ممکن است والد چند بار برگردد، خداحافظی را طولانی کند یا مرتب بپرسد:
«مطمئنی میتونی بمونی؟»
این کار با نیت آرام کردن کودک انجام میشود، اما میتواند لحظه جدایی را طولانیتر و غیرقابل پیشبینی کند.
بهتر است یک الگوی ساده و ثابت داشته باشید؛ مثلاً کودک را بغل کنید، جملهای کوتاه بگویید و بعد مطابق برنامه مدرسه خداحافظی کنید:
«من بعد از مدرسه میام دنبالت. روز خوبی داشته باشی.»
کوتاه بودن خداحافظی به معنی بیتوجهی به احساس کودک نیست؛ میتوانید نگرانی او را ببینید و در عین حال جدایی را به یک فرایند طولانی تبدیل نکنید.
۲. کودک را با همکلاسیهایش مقایسه نکنید
«ببین دوستت گریه نمیکنه.»
«همه رفتن داخل، فقط تو هنوز به من چسبیدی.»
«فلانی از روز اول خودش وارد کلاس شد.»
این جملهها معمولاً کودک را آرام نمیکنند. کودکان از نظر خلقوخو، تجربه جدایی از والدین و سرعت سازگاری با محیط جدید با یکدیگر متفاوتاند.
بهجای مقایسه، پیشرفت خود کودک را ببینید. ممکن است روز اول ده دقیقه برای خداحافظی زمان لازم داشته باشد و چند روز بعد این زمان بسیار کوتاهتر شود. همین تغییر کوچک میتواند نشانه سازگاری تدریجی باشد.
۳. بعد از مدرسه کودک را بازجویی نکنید
والدین معمولاً مشتاقاند بدانند روز اول چه گذشته است و طبیعی است که سؤالهای زیادی داشته باشند. اما کودک ممکن است بعد از چند ساعت حضور در محیط جدید خسته باشد و تمایلی به تعریف کردن نداشته باشد.
رگبار سؤالهایی مثل اینها ممکن است او را کلافه کند:
- معلم چی گفت؟
- دوست پیدا کردی؟
- چرا غذاتو نخوردی؟
- کسی اذیتت نکرد؟
- سر کلاس خوب بودی؟
- امروز چی یاد گرفتی؟
بهتر است ابتدا فرصت استراحت بدهید و بعد از سؤالهای باز و ساده استفاده کنید:
- بهترین قسمت امروزت چی بود؟
- امروز چیزی بود که برات جدید باشه؟
- دوست داری درباره کدوم قسمت مدرسه برام تعریف کنی؟
اگر کودک همان لحظه چیزی تعریف نکرد، لازم نیست او را مجبور کنید. بسیاری از کودکان بعداً و در شرایط آرامتر خودشان درباره اتفاقات مدرسه صحبت میکنند.
۴. جلوی کودک از معلم یا مدرسه بدگویی نکنید
ممکن است در همان روزهای اول درباره برنامه مدرسه، رفتار معلم یا یکی از قوانین سؤال یا انتقادی داشته باشید. پیگیری محترمانه این مسائل کاملاً منطقی است، اما بهتر است اختلاف بزرگسالان جلوی کودک مطرح نشود.
جملههایی مانند «این معلم بلد نیست با بچه رفتار کند» یا «این مدرسه اصلاً برنامه ندارد» میتواند احساس امنیت کودک نسبت به محیط جدید را کاهش دهد.
اگر نگرانی مشخصی دارید، آن را مستقیماً و بدون حضور کودک با معلم یا مسئول مدرسه مطرح کنید.
۵. کودک را بهخاطر گریه یا نگرانی شرمنده نکنید
بعضی کودکان روز اول مدرسه گریه میکنند، بعضی قبل از رفتن دلدرد میگیرند و بعضی مرتب میپرسند والدشان چه زمانی برمیگردد.
بهتر است از جملههایی مثل اینها استفاده نکنیم:
- «دیگه بزرگ شدی، گریه نکن.»
- «کلاس اولی که نمیترسه.»
- «آبرومو جلوی بقیه نبر.»
میتوان احساس کودک را پذیرفت بدون اینکه اضطراب را بزرگتر کنیم:
«میدونم محیط جدید ممکنه یکم نگرانت کنه. کمکم با مدرسه آشنا میشی.»
اگر نگرانی درباره مدرسه شدید است یا در طول زمان ادامه پیدا میکند، میتوانید راهنمای
اضطراب و ترس از مدرسه در کلاس اول
را هم مطالعه کنید.
۶. برنامه خواب کودک را در هفته اول بههم نریزید
خستگی میتواند روزهای اول مدرسه را برای کودک دشوارتر کند. کودک کلاس اولی بعد از چند ساعت توجه، تعامل اجتماعی و تجربههای تازه ممکن است بیش از معمول خسته باشد.
به همین دلیل هفته اول کلاس اول زمان مناسبی برای شببیداری، استفاده طولانی از موبایل در ساعات پایانی شب یا تغییر مداوم ساعت خواب نیست.
برای کودکان ۶ تا ۱۲ سال معمولاً حدود ۹ تا ۱۲ ساعت خواب در شبانهروز توصیه میشود. مهمتر از عدد دقیق، داشتن یک الگوی خواب منظم و متناسب با نیاز کودک است.
برای اینکه صبح مدرسه آرامتر باشد، بخشی از کارها را از شب قبل انجام دهید:
- کیف مدرسه آماده شود.
- لباس کودک مشخص باشد.
- بطری آب و وسایل ضروری آماده شوند.
- ساعت خواب و بیداری تا حد ممکن ثابت بماند.
۷. از همان هفته اول کلاس اول تمرین و تکلیف اضافه روی کودک نریزید
گاهی والدین نگراناند که کودک از همان روزهای اول از بقیه عقب بماند؛ بنابراین علاوه بر فعالیتهای مدرسه، چندین صفحه تمرین، نوشتن، کتاب آموزشی یا کلاس فوقبرنامه هم اضافه میکنند.
در هفته اول کلاس اول ، یکی از مهمترین اهداف کودک سازگار شدن با محیط و برنامه جدید است.
اگر مدرسه فعالیت یا تکلیفی تعیین کرده، همان برنامه را دنبال کنید. لازم نیست صرفاً برای اینکه کودک «جلو بیفتد»، حجم زیادی تمرین اضافه ایجاد کنید.
زمان بازی، استراحت و ارتباط با خانواده همچنان برای کودک اهمیت دارد.
۸. هر سختی کوچک را نشانه یک مشکل جدی ندانید
ممکن است کودک چند روز اول بگوید مدرسه را دوست ندارد، هنگام خداحافظی ناراحت شود، بعد از مدرسه خسته و بداخلاق باشد یا حتی بگوید فردا مدرسه نمیرود.
یک رفتار در یک یا چند روز محدود بهتنهایی برای نتیجهگیری درباره اضطراب، بیشفعالی، اختلال یادگیری یا سایر مشکلات کافی نیست.
بهتر است به شدت، تداوم، تکرار در موقعیتهای مختلف و تأثیر رفتار بر عملکرد روزانه کودک توجه کنید.
اگر مشکل بهتدریج کمتر میشود، معمولاً میتوان مدتی فرصت سازگاری داد. اما اگر رفتار شدیدتر میشود یا مانع حضور و عملکرد کودک در مدرسه است، بررسی بیشتری لازم است.
اگر کودک هر روز برای رفتن به مدرسه شدیداً مقاومت میکند چه کنیم؟
بین «چند روز سخت در شروع مدرسه» و مقاومت شدید و مداوم تفاوت وجود دارد.
اگر کودک مرتب از رفتن به مدرسه امتناع میکند، شکایتهای جسمانی مکرر مانند دلدرد یا سردرد دارد، اضطراب جدایی شدید نشان میدهد یا این وضعیت باعث غیبت و اختلال در زندگی روزانه شده است، بهتر است فقط منتظر نمانید که مشکل خودبهخود برطرف شود.
در چنین شرایطی ابتدا با معلم و مشاور مدرسه گفتوگو کنید تا مشخص شود کودک در محیط مدرسه با مسئله خاصی مانند دشواری در جدایی، ارتباط با همسالان، ترس از تکلیف یا مشکل دیگری روبهرو است یا نه.
در صورت شدید یا پایدار بودن علائم، ارزیابی توسط متخصص کودک نیز میتواند به روشن شدن علت کمک کند.
در هفته اول کلاس اول والدین چه کارهایی انجام دهند؟
در کنار کارهایی که بهتر است انجام ندهیم، چند رفتار ساده میتواند شروع مدرسه را قابل پیشبینیتر کند:
- ساعت خواب و بیداری نسبتاً ثابت داشته باشید.
- کیف و لباس مدرسه را شب قبل آماده کنید.
- خداحافظی صبح را کوتاه و ثابت نگه دارید.
- برای احساسات کودک فضا ایجاد کنید، بدون اینکه نگرانی را بزرگتر کنید.
- بعد از مدرسه زمان کوتاهی برای استراحت در نظر بگیرید.
- درباره نگرانیهای مهم با معلم در ارتباط باشید.
- به جای مقایسه، روند سازگاری خود کودک را دنبال کنید.
جمعبندی؛ هدف هفته اول سازگاری است، نه عملکرد کامل
کلاس اول برای بسیاری از کودکان یک تغییر بزرگ است. قرار نیست کودک در همان چند روز اول در تمام زمینهها مستقل، آرام، منظم و بدون نگرانی باشد.
وظیفه والدین این نیست که تمام سختیهای کودک را حذف کنند؛ بلکه میتوانند با ایجاد یک محیط قابل پیشبینی، آرام و حمایتکننده به او فرصت دهند کمکم با مدرسه سازگار شود.
اگر فرزندتان در آستانه ورود به کلاس اول است و میخواهید موضوعاتی مانند خواب، استقلال، تمرکز، اضطراب ورود به مدرسه و مهارتهای موردنیاز را مرحلهبهمرحله بررسی کنید، میتوانید دوره زیر را ببینید.
مشاهده دوره جامع آمادگی ورود به کلاس اول
سوالات متداول درباره هفته اول کلاس اول
اگر کودک روز اول مدرسه گریه کرد چه کنیم؟
ابتدا احساس کودک را بپذیرید و از سرزنش یا مقایسه او با دیگران خودداری کنید. خداحافظی را کوتاه و قابل پیشبینی نگه دارید و مطابق برنامه مدرسه از معلم یا مسئول مربوط کمک بگیرید. اگر گریه و مقاومت شدید در روزهای بعد ادامه پیدا کرد، شرایط کودک را دقیقتر بررسی کنید.
چقدر طول میکشد کودک به کلاس اول عادت کند؟
زمان سازگاری برای همه کودکان یکسان نیست. بعضی کودکان خیلی سریع با محیط جدید کنار میآیند و بعضی به زمان بیشتری نیاز دارند. مهمتر از تعیین یک تعداد روز مشخص، مشاهده روند است؛ یعنی ببینید نگرانی و مقاومت کودک بهمرور کمتر میشود یا شدیدتر.
آیا والد باید تا پایان کلاس در مدرسه بماند؟
معمولاً بهتر است برنامه ورود و جدایی بر اساس قوانین مدرسه و هماهنگی با معلم انجام شود. ماندن طولانی والد صرفاً برای جلوگیری از ناراحتی کودک ممکن است فرایند جدایی را طولانی کند. اگر کودک مشکل جدی در جدایی دارد، بهتر است برنامه مشخصی با مدرسه هماهنگ شود.
اگر کودک هر روز میگوید مدرسه نمیروم چه کنیم؟
ابتدا دلیل مخالفت را با آرامش بررسی کنید و با معلم یا مشاور مدرسه در ارتباط باشید. اگر امتناع از مدرسه ادامهدار است، با علائم شدید اضطراب یا شکایتهای جسمانی همراه است یا باعث غیبت و اختلال در عملکرد کودک میشود، بهتر است موضوع بهصورت تخصصیتر بررسی شود.
دیدگاه خود را بنویسید