درسنامه علوم دوم درس 14: از گذشته تا آينده (نان)

درسنامه علوم دوم درس 14: از گذشته تا آينده (نان)

درسنامه علوم دوم درس 14 از گذشته تا آینده نان
با دارا و سارا، از مزرعه تا سفره سفر کنیم

در این درس یاد می‌گیریم

• مراحل آماده شدن نان را به ترتیب بشناسیم.
• آسیاب‌ها و روش‌های خمیر کردن و پخت را مقایسه کنیم.
• درباره ی نان محلّی پژوهش و برای آینده فکر کنیم.
• قدر نان و زحمت کسانی را که آن را آماده می‌کنند بدانیم.

ویژگی‌های این درس‌نامه

• تصاویر کودکانه و گفت‌وگوهای دارا و سارا
• مراحل گندم تا نان
• مقایسه ی گذشته و امروز
• تجربه ی خمیر
• مصرف درست

نام پژوهشگر کوچک: آقای / خانم …………………….دبستان ……….

سایت علمی و آموزشی فرامعلم /faramoallem.com

نان چگونه به سفره ی ما می‌رسد

دارا و سارا با آموزگار به مزرعه ی گندم رفتند.

دارا: «این دانه‌های کوچک چگونه نان می‌شوند؟»
سارا: «باید راهِ مزرعه تا نانوایی را دنبال کنیم!»

۱ از گندم تا نان

نان یکی از خوراکی‌های مهم ماست. سنگک، بربری، تافتون، لواش و نان‌های محلّی شکل و روش پخت یکسانی ندارند.

بیشترِ نان‌های سفره ی ما از آرد گندم درست می‌شوند. برای آماده شدن نان، این کارها به ترتیب انجام می‌شود:

۱. کشاورز دانه ی گندم را می‌کارد و از گیاه مراقبت می‌کند.
۲. گندم می‌رسد؛ خوشه‌ها برداشت و دانه‌ها از بخش‌های دیگر جدا می‌شوند.
۳. دانه ی تمیز را آسیاب می‌کنند تا آرد شود؛ آرد را مناسب بسته‌بندی و به نانوایی می‌رسانند.
۴. آرد را با آب و مواد لازمِ همان نان مخلوط می‌کنند تا خمیر آماده شود.
۵. خمیر را شکل می‌دهند و با گرما می‌پزند؛ نان آماده می‌شود.

در درس «سرگذشت دانه» دیدیم گیاه از دانه رشد می‌کند. اینجا می‌بینیم دانه ی گندم چگونه غذای ما می‌شود. کشاورز، آسیابان، راننده و نانوا برای رسیدن نان به سفره کار می‌کنند. برای هر مرحله یک نقاشی بکش و آن‌ها را به ترتیب بچین.

۲ گندم چگونه آرد می‌شود

آسیاب، دانه ی گندم را خرد و ریز می‌کند. در گذشته، مردم از سنگ و آسیاب دستی کمک می‌گرفتند. در بعضی جاها آسیاب آبی یا بادی کار می‌کرد. امروز در بسیاری از آسیاب‌ها از دستگاه برقی استفاده می‌شود. در جاهای مختلف، این روش‌ها کنار هم وجود داشته‌اند؛ همه ی روستاها یک روش نداشته‌اند.
نوع آسیاب چه چیزی آن را به کار می‌اندازد

• دستی نیروی دست انسان
• آبی جریان آب
• بادی وزش باد
• برقی برق و دستگاه

دارا: «همه گندم را ریز می‌کنند؛ پس فرقشان چیست؟»
سارا: «نیروی کار و مقدار آردی که آماده می‌کنند فرق دارد.»
دستگاه‌ها می‌توانند مقدار بیشتری آرد را با کارِ دستیِ کمتر آماده کنند، امّا به انرژی، نگهداری و کارِ درست نیاز دارند.

۳ یک پژوهش کوچک درباره ی گذشته

از بزرگ‌تر خانواده بپرس: در گذشته ی محلّ ما گندم را چگونه آسیاب می‌کردند؟ چرا آن روش مناسب آنجا بود؛ آب روان داشتند یا باد؟ پاسخ، نام گوینده و یک نقاشی را ثبت کن. با کمک او، خرد شدن کمی گندم را با ابزار مناسب مشاهده کن؛ آسیاب برقی فقط دستِ بزرگ‌تر باشد.
خمیر و پخت نان در گذشته و امروز

۴ آرد چگونه خمیر می‌شود

دست‌ها و ظرف را تمیز کن. با بزرگ‌تر، کمی آرد در کاسه بریز و آب را کم‌کم اضافه کن؛ خمیر درست می‌شود. ورز دادن، یعنی فشار دادن و تا کردن، خمیر را یکدست‌تر می‌کند. تغییر را توصیف کن؛ آرد و خمیر خام را نخور. در نانوایی، بسته به نوع نان، نمک و خمیرمایه هم اضافه می‌کنند و برای آماده شدن خمیر زمان می‌دهند.
دارا: «خمیر کردن با دست و دستگاه چه فرقی دارد؟»
سارا: «در روش دستی، انسان ورز می‌دهد؛ در روش دستگاهی، خمیرگیر مواد را مخلوط و ورز می‌دهد؛ کار با مقدار زیاد آسان‌تر می‌شود.»
در هر دو روش، مواد مناسب و پاکیزگی مهم است. به دستگاهِ در حال کار دست نزن.

۵ نان را چگونه می‌پزند

خمیر با گرمای کافی نان می‌شود. نان را در تنور، روی ساجِ فلزی یا در فر و دستگاه نانوایی می‌پزند. سنگک روی سنگ‌ریزه‌های داغ می‌پزد. روش پخت بر شکل و زمان آماده شدن اثر دارد؛ پختن با ذوب شدن یخ فرق دارد.
با بزرگ‌تر از نانوایی دیدن کن یا فیلم ببین. دو روش را از نظر وسیله، کارِ دست، تعداد نان و زمان مقایسه کن. نام نان محلّی و روش پختش را گزارش بده. تنور را لمس نکن؛ پخت خمیر با بزرگ‌تر باشد.

۶ چرا ابزارها تغییر کرده‌اند

ابزارها و روش‌هایی که برای انجام کار می‌سازیم، «فناوری» هستند. نیاز مردم به نان بیشتر، برق و ابزار تازه و تلاش برای آسان‌تر شدن کار، روش‌ها را تغییر داده‌اند. روش قدیمی و تازه را با دلیل مقایسه کن؛ پاکیزگی، کیفیت نان و مصرف انرژی هم مهم‌اند.

۷ قدر نان را بدانیم

نان نعمت خداست؛ برای آن آب، زمین، انرژی و زحمت صرف می‌شود. به‌اندازه بخریم و بخوریم. نان تازه را روی سطح پاکیزه خنک و درست نگه داریم. خانواده می‌تواند برای نگهداری طولانی‌تر، آن را بسته‌بندی و فریز کند. نان کپک‌زده را نخور و به جانوران نده. نان خشکِ سالم را با راهنمایی خانواده در غذای مناسب استفاده کن.

۸ نانوایی آینده را تصوّر کن

شاید در آینده دستگاهی ساخته شود که نانِ سالم را با انرژی کمتر و دورریز کمتر بپزد. این یک پیش‌بینی است. تو چه دستگاهی پیشنهاد می‌دهی؟ نقاشی کن و بگو کدام مشکل را حل می‌کند. برای کم شدن دورریز، از همین امروز چه کاری می‌توانی بکنی؟

پایان کتاب و ادامه ی راه علوم

از شناخت دانه تا اثر آب و گرما و نگهداری مواد به داستان نان رسیدیم. این درس پایان علوم دوم است؛ در پایه ی سوم با همان مهارت‌های دیدن، پرسیدن، آزمایش کردن و گزارش دادن، کشف‌های تازه‌ای خواهیم داشت.