درسنامه علوم دوم درس 4: زندگی ما و گردش زمين 2

 درسنامه علوم دوم درس 4: زندگی ما و گردش زمين 2

با دارا و سارا، فصل‌ها و باد را بشناسیم

در این درس یاد می‌گیریم

• تابش راست و مایل چگونه بر گرمی زمین اثر می‌گذارد.
• فصل‌ها چگونه زندگی ما و جانداران را تغییر می‌دهند.
• باد چیست و جهت و سرعت آن را چگونه می‌شناسیم.
• باد چه فایده‌ها و آسیب‌هایی دارد و چگونه خاک را حفظ کنیم.

ویژگی‌های این درس‌نامه

• گفت‌وگوهای دارا و سارا
• تصویرهای شاد و کودکانه
• آزمایش و کاردستی
• فعالیت و پرسش
• ارتباط با درس‌های بعد

نام کاشف کوچک طبیعت: ….آقای /خانم…………………..دبستان…………..

سایت علمی و آموزشی فرامعلم /faramoallem.com

خورشید و فصل‌های گوناگون

دارا و سارا عکس‌های یک درخت را دیدند؛ یک بار پر از شکوفه، یک بار سبز، یک بار زرد و یک بار بی‌برگ بود.
دارا: «این همه عکس برای یک درخت است؟»
سارا: «بله! با عوض شدن فصل‌ها، طبیعت هم تغییر می‌کند.»

۱ نور خورشید یک جور نمی‌تابد

در درس سوم فهمیدیم خورشید زمین را گرم می‌کند. وقتی نور به سطحی راست‌تر می‌تابد، گرما در جای کوچک‌تری جمع می‌شود و آنجا بیشتر گرم می‌شود. نور مایل در جای بزرگ‌تری پخش می‌شود؛ پس هر قسمت، گرمای کمتری می‌گیرد. برای همین، همه جاهای زمین یک اندازه گرم نیستند؛ اطراف استوا معمولاً گرم‌تر و نزدیک قطب‌ها سردتر است.

آزمایش با آموزگار:

دو سکه و دو چراغ یکسان بردارید. نور یکی را راست و دیگری را مایل بتابانید؛ فاصله و زمان تابش مانند هم باشد. پس از مدتی گرمی سکه‌ها را با روش ایمن مقایسه کنید. سکه‌ای که نور راست‌تر گرفته، بیشتر گرم می‌شود. با دماسنج هم می‌توان اثر دو نوع تابش را بررسی و عددها را ثبت کرد.

۲ زمین به دور خورشید هم می‌گردد

چرخش زمین به دور خودش، روز و شب می‌سازد. زمین به دور خورشید هم می‌گردد؛ یک دور آن حدود یک سال، یعنی ۳۶۵ روز، طول می‌کشد. زمین هنگام گردش کمی کج است؛ به همین دلیل، در طول سال نور خورشید به محل زندگی ما به شکل یکسان نمی‌تابد و فصل‌ها پدید می‌آیند. در ایران، تابش تابستان راست‌تر و روزها بلندتر است؛ در زمستان تابش مایل‌تر و روزها کوتاه‌تر است.

۳ چهار فصل را بشناسیم

• بهار: هوا معمولاً ملایم‌تر می‌شود؛ بسیاری از درخت‌ها شکوفه می‌دهند.
• تابستان: هوا معمولاً گرم‌تر است و روزها بلندترند.
• پاییز: هوا رو به سردی می‌رود؛ برگ بعضی درخت‌ها زرد می‌شود و می‌ریزد.
• زمستان: هوا معمولاً سردتر است و در بعضی جاها برف می‌بارد.
  پس از زمستان، دوباره بهار می‌رسد. هر فصل سه ماه دارد.

فصل‌ها در زندگی ما اثر دارند: لباس و وسایل گرمایشی یا سرمایشی را عوض می‌کنیم. زمان کاشت و برداشت بعضی گیاهان تغییر می‌کند. برخی جانوران کوچ می‌کنند و بعضی در سرما کم‌فعال‌تر می‌شوند. از بزرگ‌ترها یک نمونه در محل زندگی خود بپرس.

باد را بشناسیم و از آن کمک بگیریم

۴ باد چیست

سارا فرفره‌اش را بالا گرفت و فرفره چرخید.
دارا: «چه چیزی آن را می‌چرخاند؟»
سارا: «هوای در حال حرکت؛ یعنی باد!»
زمین و هوای بالای آن همه‌جا یکسان گرم نمی‌شوند. این تفاوت گرما می‌تواند هوا را جابه‌جا کند و باد بسازد. تکان خوردن برگ‌ها و پرچم، وزیدن باد را به ما نشان می‌دهد.

۵ باد هم جهت دارد، هم سرعت

جهت باد می‌گوید باد از کدام سو می‌وزد. بادنما جهت وزش باد را نشان می‌دهد؛ نوک پیکانِ بادنمای درست‌ساخته‌شده، به سویی است که باد از آن می‌آید. حرکت یک نوار سبک هم به دیدن جهت حرکت هوا کمک می‌کند. سرعت یعنی باد چقدر تند می‌وزد؛ آن را با بادسنج اندازه می‌گیرند. فرفره در باد تندتر، معمولاً سریع‌تر می‌چرخد؛ امّا عدد دقیق سرعت را نشان نمی‌دهد.

بساز و بررسی کن: به دو سر یک نی، سرِ مثلثی و دُمِ پهن مقوایی بچسبان. آموزگار نی را با سوزن روی یک پایه نصب کند تا آزاد بچرخد. بادنما را در جریان ملایم هوا امتحان کن. یک فرفره هم بساز و چرخش آن را در باد آرام و تندتر مقایسه کن. بریدن و نصب سوزن با کمک بزرگ‌تر باشد.

۶ باد چه کارهایی می‌کند

باد قایق بادبانی را حرکت می‌دهد، آسیاب بادی را می‌چرخاند و به تولید برق در توربین بادی کمک می‌کند. لباس‌ها را زودتر خشک می‌کند و بعضی دانه‌ها را جابه‌جا می‌کند. باد روی آب موج می‌سازد؛ باد شدید می‌تواند موج‌های بزرگ ایجاد کند.
بادهای بسیار شدید را طوفان می‌گوییم. طوفان می‌تواند شاخه بشکند، به ساختمان‌ها آسیب بزند و برای قایق‌ها خطر بسازد. هنگام طوفان با بزرگ‌ترها به جای امن می‌رویم و از درخت، شیشه و سیم برق فاصله می‌گیریم.

۷ باد چهره زمین را تغییر می‌دهد

باد گردوغبار و ماسه را می‌برد و وقتی آرام‌تر می‌شود، آن‌ها را روی زمین می‌گذارد. این‌گونه تپه ماسه‌ای ساخته می‌شود. گاهی ماسه روی جاده و کشتزار می‌ریزد. گیاهان و ریشه‌هایشان به نگه داشتن خاک کمک می‌کنند؛ پس از پوشش گیاهی مراقبت می‌کنیم.

آزمایش خاک: آموزگار سه سینی با خاک خشک، خاک نمناک و خاکِ دارای گیاه آماده کند. با جریان هوای یکسان مقایسه کنید؛ خاک خشکِ بی‌گیاه معمولاً بیشتر جابه‌جا می‌شود. برای دیدن گردوخاک، آن را فوت نکنید.

مأموریت من و ادامه راه

یک روز جهت باد و آرام یا تند بودن آن را مشاهده و ثبت کن. یک فایده و یک خطر باد را بگو. در درس بعد، «پیام رمز را پیدا کن ۱»، به صداها گوش می‌دهیم؛ مثل خش‌خش برگ‌هایی که باد تکان می‌دهد.

توضیح معلم

فصل‌ها از گردش زمین همراه با کجی محور آن پدید می‌آیند، نه از نزدیک شدن زمین به خورشید. چراغ داغ، سوزن و پنکه را بزرگ‌تر کنترل کند؛ کودک از پنکه و گردوغبار فاصله داشته باشد.