درسنامه علوم دوم درس 5: پیام رمز را پیدا کن ۱

درسنامه علوم دوم درس 5: پیام رمز را پیدا کن ۱

درس‌نامه ی علوم دوم دبستان درس ۵ پیام رمز را پیدا کن ۱

با دارا و سارا، به دنیای صداها گوش بدهیم

در این درس یاد می‌گیریم

• صدا چگونه با لرزش چیزها ساخته می‌شود.
• صدای بلند و آهسته با صدای نازک و کلفت چه فرقی دارد.
• چگونه با صدا و نشانه‌های قراردادی پیام بدهیم.
• صداهای پیام‌رسان، خوشایند و آزاردهنده را بشناسیم.

ویژگی‌های این درس‌نامه

• تصاویر کودکانه و گفت‌وگوهای دارا و سارا
• آزمایش ساده
• بازی رمز صوتی
• مراقبت از گوش
• پیوند با درس بعد

نام کاشف کوچک صداها: .آقای / خانم………………….دبستان ………..

سایت علمی و آموزشی فرامعلم/ faramoallem.com

صدا چگونه به وجود می‌آید

در درس قبل، دارا و سارا خش‌خش برگ‌ها را شنیدند. امروز صدای زنگ مدرسه آن‌ها را به کلاس دعوت کرد.
دارا: «صداها از کجا می‌آیند؟»
سارا: «بیا با دقّت گوش بدهیم و آزمایش کنیم!»

۱ گوش می‌دهیم و چیزهای تازه می‌فهمیم

ما با گوش صداها را می‌شنویم و با چشم، به کمک نور، چیزها را می‌بینیم. صدای زنگ در خبر می‌دهد کسی پشت در است. با دیدن نور و شنیدن صدای آمبولانس می‌فهمیم خودروی امداد نزدیک است. با صدا و نور می‌توان پیام فرستاد؛ یعنی خبری را به دیگری رساند.

۲ صدا از لرزش ساخته می‌شود

آزمایش کش: با کمک آموزگار، یک کش حلقه‌ای را دور کتاب بینداز. دو مداد را زیر کش بگذار تا بخشی از کش بالاتر از کتاب بماند؛ مدادها را محکم کن. کش را کمی بکش و رها کن. هم تکان‌های ریز و تندش را می‌بینی و هم صدایش را می‌شنوی. به این تکان‌ها «لرزش» می‌گوییم. با خوابیدن لرزش، صدای کش هم قطع می‌شود.

روی جلوی گردنت آرام دست بگذار و حرف بزن؛ لرزش را حس می‌کنی. هنگام حرف زدن، تارهای صوتی در گلوی ما می‌لرزند. در طبل، پوست طبل و در زنگ، بخش فلزی می‌لرزد. پس صدا بر اثر لرزش چیزها تولید می‌شود؛ بعضی لرزش‌ها آن‌قدر ریزند که به‌آسانی دیده نمی‌شوند.

۳ بلند و آهسته بودن صدا

یک بار با دو انگشت، آرام دست بزن و یک بار با دو دست، کمی محکم‌تر. کدام بلندتر شنیده می‌شود؟ اگر به یک طبل آرام ضربه بزنیم، صدایش آهسته‌تر و با ضربهی کمی محکم‌تر، صدایش بلندتر می‌شود. لازم نیست صدای خیلی بلند بسازیم. در این درس «صدای کوتاه» هم یعنی صدای آهسته، نه صدایی که زود تمام می‌شود.

۴ نازک و کلفت بودن صدا

جیک‌جیک جوجه معمولاً نازک‌تر و صدای گاو کلفت‌تر است. به صدای نازک «زیر» و به صدای کلفت «بم» هم می‌گویند. لرزش سریع‌تر، صدای نازک‌تر و لرزش کندتر، صدای کلفت‌تر می‌سازد.
دارا: «پس صدای نازک همیشه بلند است؟»
سارا: «نه! یک زنگ کوچک هم می‌تواند آرام یا بلندتر صدا بدهد و صدایش همچنان نازک باشد.»
آزمایش مقایسه: فاصله ی دو مدادِ زیر همان کش را تغییر بده و کش را هر بار به‌آرامی رها کن. با کوتاه‌تر شدن بخش آزادِ کش، اگر کشیدگی آن تغییر نکند، صدا معمولاً نازک‌تر می‌شود. نتیجه را با دوستانت مقایسه کن.
با صدا پیام بفرستیم

۵ با یک بطری، دو صدا بسازیم

آموزگار روش دمیدن از روی دهانه ی یک بطری تمیز را نشان می‌دهد. یک بار بطری خالی و بار دیگر تا نیمه پُر از آب باشد. آرام از روی دهانه بدم و گوش بده. وقتی آب بیشتر است، هوای کمتری در بطری می‌ماند و صدای دمیدن معمولاً نازک‌تر می‌شود. این آزمایشِ دمیدن است؛ به بطری ضربه نمی‌زنیم.

۶ رمز یعنی نشانه‌ای که از قبل قرار گذاشته‌ایم

دارا و سارا چهار وسیله را روی میز گذاشتند: مداد، کتاب، پاک‌کن و دفتر. آن‌ها برای هر وسیله یک رمز صوتی ساختند. هر دو نفر باید معنی رمزها را بدانند؛ وگرنه پیام را درست نمی‌فهمند.
رمز صوتی ما پیام آن
زنگ کوچک با صدای آرام مداد
همان زنگ، کمی بلندتر کتاب
طبل با صدای آرام پاک‌کن
همان طبل، کمی بلندتر دفتر
یک نفر بی‌آنکه نام وسیله را بگوید، رمز آن را اجرا کند؛ نفر دوم وسیله را نشان بدهد. بعد نقش‌ها را عوض کنید. می‌توانید با روشن کردن کوتاه چراغ‌قوه، «درست است» را خبر بدهید. چراغ را به چشم کسی نتابانید. حالا با وسایل دیگر، رمزهای تازه بسازید!

۷ صداها در زندگی چه پیامی دارند

پیام‌رسان: زنگ مدرسه، زنگ تلفن و آژیر آمبولانس خبری می‌دهند. راننده‌ها باید با رعایت ایمنی راه آمبولانس را باز کنند. فرد ناشنوا می‌تواند چراغ آن را ببیند و فرد نابینا می‌تواند آژیرش را بشنود.
خوشایند: برای بسیاری از ما، آواز پرنده یا لالایی آرام دل‌نشین است.

آزاردهنده: جیغ، بوق بی‌دلیل یا صدای بلندِ دستگاه ممکن است ما را اذیت کند. یک صدای هشدار می‌تواند هم پیام‌رسان باشد و هم بلند؛ این گروه‌ها همیشه جدا نیستند.

در جای پرسر‌وصدا، شنیدن حرف دیگران سخت می‌شود. داد نزنیم، صدای تلویزیون را مناسب نگه داریم و کنار بیمارستان بی‌دلیل بوق نزنیم. از صدای خیلی بلند فاصله بگیریم و با هدفون، صدا را زیاد نکنیم یا مدت طولانی گوش ندهیم.

مأموریت من و راه درس بعد

سه صدای اطرافت را ثبت کن: چه چیزی صدا می‌دهد و چه خبری می‌فهمی؟ در محل زندگی تو چه پیام‌هایی با صدا اعلام می‌شوند؟ در درس بعد، «پیام رمز را پیدا کن ۲»، سراغ نور و پیام‌های نوری می‌رویم.

توضیح معلم

کش را بیش از حد نکشید و نزدیک صورت رها نکنید. بطری سالم و تمیز باشد و دهانه ی آن مشترک استفاده نشود. نازکی صدا را با بلندی آن جدا مقایسه کنید؛ بازی را با صداهای ملایم اجرا کنید.