درسنامه علوم دوم درس 6: پیام رمز را پیدا کن 2

درسنامه علوم دوم درس 6: پیام رمز را پیدا کن 2

درس‌نامه ی علوم دوم دبستان درس ۶ پیام رمز را پیدا کن ۲

دارا و سارا، پیام‌های نور را کشف می‌کنند

در این درس یاد می‌گیریم

• نور چگونه به دیدن و پیام‌رسانی کمک می‌کند.
• چشمه ی نور چیست و نور از چه چیزهایی عبور می‌کند.
• سایه چگونه ساخته می‌شود و چه تغییرهایی می‌کند.
• چگونه بازی نوری و ساعت آفتابی ساده بسازیم.

ویژگی‌های این درس‌نامه

• تصاویر کودکانه و گفت‌وگوهای دارا و سارا
• آزمایش و بازی
• پیام‌های چراغ‌ها
• طراحی هشداردهنده
• پیوند با درس بعد

نام کاشف کوچک نور:  آقای / خانم ………………………. دبستان …….

سایت علمی و آموزشی فرامعلم/faramoallem.com

نور هم می‌تواند پیام بدهد

دارا و سارا بازیِ رمز صوتی درس پنجم را یاد گرفته بودند. امروز کنار بزرگ‌ترشان، پشت خط عابر پیاده ایستادند.
دارا: «اینجا شلوغ است؛ صدای سوت خوب شنیده نمی‌شود!»
سارا: «به چراغ نگاه کن. با نور هم می‌توان پیام داد.»

۱ معنی چراغ‌ها را بدانیم

در خیابان پرسر‌وصدا ممکن است پیام صوتی خوب شنیده نشود؛ چراغ راهنما با رنگ‌هایش به راننده خبر می‌دهد. هر رنگ، معنیِ از پیش تعیین‌شده‌ای دارد که باید آن را بشناسیم.

قرمز: ایست و توقف.
زرد: هشدارِ تغییر چراغ و آماده شدن برای توقف ایمن.
سبز: اجازه ی حرکت، با رعایت ایمنی و حق عبور دیگران.

چراغ مخصوص عابر با چراغ خودرو فرق دارد. وقتی چراغ عابر قرمز است، می‌ایستیم؛ با سبز شدن آن، همراه بزرگ‌تر و پس از مطمئن شدن از ایمنی، از خط عابر عبور می‌کنیم. چراغ ترمز خودرو هم پیام کم کردن سرعت یا توقف می‌دهد و چراغ راهنمای آن، قصد گردش را خبر می‌دهد.

۲ برای دیدن، نور لازم داریم

در تاریکیِ کامل، چیزهای اطراف را نمی‌بینیم. وقتی چراغ روشن می‌شود، نور به چیزها می‌تابد و بخشی از آن به چشم ما می‌رسد؛ آن‌وقت آن‌ها را می‌بینیم. در روز، نور خورشید کمک می‌کند حتی وقتی لامپ خاموش است، محیط را ببینیم.

هر چیزی که خودش نور تولید کند، «چشمه ی نور» است. خورشید، ستاره و حشره ی شب‌تاب نمونه‌های طبیعی‌اند. لامپ روشن و چراغ‌قوه ی روشن نمونه‌های ساخته ی انسان‌اند. کتاب، میز و ماه از خود نور تولید نمی‌کنند. ماه با نور خورشید روشن دیده می‌شود. چیزی که فقط نور را از خود عبور می‌دهد، لزوماً چشمه ی نور نیست.

۳ نور از همه ی چیزها یکسان عبور نمی‌کند

آزمایش: در اتاق کم‌نور، نور چراغ‌قوه را به نوبت به ورق پلاستیکی شفاف، کاغذ نازک و مقوای ضخیم بتابان. پشت آن‌ها صفحه ی سفید بگذار و نتیجه‌ها را مقایسه کن.
پلاستیک شفاف نور زیادی را عبور می‌دهد؛ کاغذ نازک مقداری از نور را می‌گذراند؛ مقوای ضخیم جلوِ نور را می‌گیرد. به چیزی که نور را خوب عبور می‌دهد «شفاف» و به چیزی که عبور نمی‌دهد «کدر» می‌گوییم. رنگ تیره به‌تنهایی نشانه ی کدر بودن نیست.

دارا: «پس شیشه ی تمیز و دیوار یک جور نیستند!»
سارا: «درست است؛ نتیجه ی آزمایش را در دفترچه ثبت کنیم.»
با سایه‌ها بازی و پیام‌رسانی کنیم

۴ سایه چگونه درست می‌شود

وقتی جسمی جلوِ نور را می‌گیرد، پشت آن جای کم‌نوری درست می‌شود که «سایه» نام دارد. برای دیدن سایه روی دیوار، چراغ را یک سو، جسم را میان راه و دیوار را پشت جسم قرار بده. همه ی سایه‌ها یک اندازه تیره نیستند؛ مقوای ضخیم سایه ی تیره‌تری از کاغذ نازک می‌سازد. شیشه ی شفاف هم ممکن است سایه یا لبه‌ای کم‌رنگ بسازد.

آزمایش تغییر سایه: جسم و دیوار را ثابت نگه دار. چراغ‌قوه را به جسم نزدیک‌تر کن؛ سایه معمولاً بزرگ‌تر می‌شود. چراغ را دورتر ببر؛ سایه کوچک‌تر می‌شود. با چرخاندن جسم هم شکل سایه تغییر می‌کند. اگر زیر سایه‌بان بروی، سایه ی بدنت می‌تواند در سایه ی بزرگ‌تر گم شود؛ خودِ بدنت ناپدید نشده است!

۵ بازی رمز نوری دارا و سارا

سه تصویرِ خورشید، چراغ‌قوه و زنگ را کنار هم بچینید. با کمک آموزگار از مقوای ضخیم یک پیکان ببُرید. یک نفر بی‌صدا یکی از تصویرها را انتخاب کند. نفر دوم از تصویر وسط شروع کند. نفر اول با چراغ‌قوه سایه ی پیکان را روی دیوار بیندازد؛ پیکان به هر طرف بود، دوستش یک تصویر به همان سمت برود. با رسیدن به تصویر رمز، یک دستِ آرام بزنید. سپس نقش‌ها را عوض کنید.
سارا: «مقوا راه نور را می‌بندد؛ برای همین سایه ی پیکان دیده می‌شود.»
دارا: «معنی علامت‌ها را هم از قبل قرار گذاشتیم؛ پس پیام را می‌فهمیم!»

۶ ساعت آفتابی بسازیم

در روز آفتابی، مدادی را با خمیربازی، راست و محکم وسط یک مقوا بگذار. مقوا را در جای امن و ثابت قرار بده. ساعت ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲ و بعدتر، جای سایهی مداد را بکش و ساعت را کنارش بنویس. مقوا را نچرخان. اندازه و جهت سایه‌ها را مقایسه کن؛ در طول روز تغییر می‌کنند. نزدیک میانه ی روز، سایه معمولاً کوتاه‌تر است.
در گذشته با جای سایه ی یک میله، زمان را می‌سنجیدند. این همان ساعت آفتابی است. تغییر سایه به تغییر جای ظاهری خورشید در آسمان مربوط است؛ در درس سوم فهمیدیم زمین به دور خودش می‌چرخد.

۷ پیام‌رسانی در گذشته و امروز

مردم در گذشته با پرچم، نور چراغ، دود و صدا، نشانه‌های قراردادی می‌فرستادند. امروز تلفن، تلویزیون و رایانه به ارتباط ما کمک می‌کنند. درباره ی چراغ‌های خودرو از بزرگ‌ترها بپرس. اگر در دریا یا جنگل، صدا خوب نرسد ولی همدیگر را ببینیم، می‌توانیم با چراغ‌قوه و علامت‌های توافق‌شده پیام بدهیم.

مأموریت من و راه درس بعد

یک هشداردهنده نقاشی کن که هم چراغ داشته باشد و هم صدا. بگو چه خطری را خبر می‌دهد و هر نشانه‌اش چه معنی دارد. برای ساخت وسیله‌ها انرژی لازم است؛ در درس بعد، «اگر تمام شود…»، دربارهی سوخت‌ها و مصرف درست آن‌ها یاد می‌گیریم.

توضیح معلم

به خورشید نگاه نکنید و چراغ‌قوه را به چشم نتابانید. بریدن مقوا با کمک بزرگ‌تر باشد. از شیشه ی شکسته، شعله و برقِ مستقیم در فعالیت‌ها استفاده نکنید. برای سایه‌های مقایسه‌ای، فاصله‌ها را ثابت نگه دارید.