درسنامه علوم دوم درس 7: اگر تمام شود…

درسنامه علوم دوم درس 7: اگر تمام شود…

درسنامه علوم دوم درس 7 اگر تمام شود…
با دارا و سارا، مراقب سوخت‌ها باشیم
در این درس یاد می‌گیریم

• سوخت چیست و در کدام کارها به ما کمک می‌کند.
• چرا باید از سوخت‌های تمام‌شدنی درست استفاده کنیم.
• چگونه مصرف سوخت و آلودگی هوا را کمتر کنیم.
• چگونه از خورشید، باد و یک ماشین بادکنکی کمک بگیریم.

ویژگی‌های درسنامه علوم دوم درس 7

• تصاویر کودکانه و گفت‌وگوهای دارا و سارا
• مثال‌های روزمره
• فعالیت گروهی
• ساخت ماشین
• پیوند با درس بعد

نام نگهبان کوچک انرژی: آقای/خانم   …………………….دبستان……….

سایت علمی و آموزشی فرامعلم/ faramoallem.com

سوخت‌ها چه کمکی به ما می‌کنند

دارا و سارا از پیاده‌رو به خیابان شلوغ نگاه کردند. خودروها پشت سر هم ایستاده بودند.
دارا: «این همه ماشین با چه چیزی حرکت می‌کنند؟»
سارا: «بسیاری از آن‌ها بنزین یا گاز مصرف می‌کنند. اگر این سوخت‌ها تمام شوند چه؟»

۱ سوخت چیست

سوخت ماده‌ای است که با سوختن، گرما و انرژی آزاد می‌کند. انرژی به انجام کارهایی مانند گرم کردن و حرکت دادن کمک می‌کند. نفت، بنزین، گاز، گازوئیل و زغال‌سنگ نمونه‌هایی از سوخت‌اند. بنزین و گازوئیل را از نفت تهیه می‌کنند. چوب و زغال چوب هم می‌سوزند؛ امّا برای آزمایش، هیچ‌کدام را روشن نمی‌کنیم.

۲ سوخت‌ها در کجا به کار می‌روند

رفت‌وآمد: بسیاری از خودروهای سواری بنزین یا گاز می‌سوزانند. بسیاری از کامیون‌ها و بعضی اتوبوس‌ها گازوئیل مصرف می‌کنند. هواپیماها هم سوخت مخصوص خود را دارند.
گرم کردن: در بعضی خانه‌ها و مدرسه‌ها، گاز یا سوخت‌های دیگر برای گرم کردن اتاق و آب مصرف می‌شود.
پختن غذا: اجاق گازی با گاز کار می‌کند. در گذشته، اجاق و بخاریِ نفتی، هیزم و زغال هم بیشتر استفاده می‌شد. بعضی نیروگاه‌ها برای تولید برق، سوخت می‌سوزانند.

پرس‌وجوی من: از یک بزرگ‌تر بپرس خودروی خانواده یا اتوبوسِ محل چه سوختی مصرف می‌کند. نام وسیله و سوختش را بنویس یا نقاشی کن. برای این کار لازم نیست به جایگاه سوخت بروی.

۳ آیا هر وسیله ی متحرکی بنزین می‌خواهد

نه! دوچرخه با رکاب زدن، قایق پارویی با پارو زدن، و فرغون و سبد چرخ‌دار با هل دادن حرکت می‌کنند. کالسکه را جانور می‌کشد. این‌ها برای حرکت معمول خود بنزین و گازوئیل نمی‌سوزانند. خودرو و قطار برقی هم وجود دارند؛ پس باید نوع وسیله را بشناسیم. همه برای حرکت به انرژی نیاز دارند، امّا همه سوخت نمی‌سوزانند.

۴ اگر سوخت‌ها تمام شوند چه می‌شود

ذخیره ی نفت، گاز و زغال‌سنگ محدود است. ساخته شدن آن‌ها در طبیعت زمان بسیار زیادی برده؛ با مصرف ما زود جایگزین نمی‌شوند. اگر بی‌رویه مصرف کنیم، برای رفت‌وآمد، پخت غذا و گرم کردن جاهایی که به آن‌ها وابسته‌اند، مشکل پیش می‌آید. این ذخیره‌ها فقط برای امروزِ ما نیستند؛ آیندگان هم به آن‌ها نیاز دارند.

۵ مصرف زیاد، هوای پاک را هم تهدید می‌کند

سوختن سوخت‌ها می‌تواند دود و گازهای آلوده‌کننده بسازد. آلودگی هوا به انسان، گیاه و جانور آسیب می‌زند؛ همان چیزی که در درس «هوای سالم، آب سالم» شناختیم. بوق بی‌دلیل هم صدای آزاردهنده ایجاد می‌کند. سوزاندن چوبِ بیشتر و بریدن درخت برای سوخت، به جنگل و هوای پاک آسیب می‌رساند.
درست مصرف کنیم و راه تازه بسازیم

۶ صرفه‌جویی یعنی هدر ندهیم

دارا: «برای نگه داشتن سوخت، باید در خانه سردمان شود؟»
سارا: «نه! باید به‌اندازه مصرف کنیم و جلوی هدر رفتن گرما را بگیریم.»
همراه بزرگ‌ترها پیاده برویم یا از وسایل عمومی کمک بگیریم؛ یک اتوبوس مسافران چندین خودرو را جابه‌جا می‌کند. لباس مناسب بپوشیم و درِ اتاق گرم را بی‌دلیل باز نگذاریم. تنظیم بخاری و تعمیر خودرو با بزرگ‌ترهاست. راه تهویه ی لازمِ وسایل گازسوز را نمی‌بندیم.

وقتی نور روز کافی است، لامپ اضافی را خاموش کنیم. آب گرم را هدر ندهیم؛ گرم کردن آن هم انرژی می‌خواهد. نتیجه ی مصرف درست، حفظ سوخت، کاهش هزینه و آلودگی کمتر است.

۷ خورشید و باد هم به ما کمک می‌کنند

در درس‌های قبل، نور و گرمای خورشید و نیروی باد را شناختیم. با وسیله‌های مناسب می‌توان از خورشید برای گرم کردن آب، پخت غذا و تولید برق استفاده کرد. باد هم توربین بادی را می‌چرخاند و به تولید برق کمک می‌کند.

این کارها نیاز به سوزاندن سوخت را کمتر می‌کنند. نور خورشید و باد، مانند ذخیره ی نفت با مصرف ما کم نمی‌شوند؛ امّا خورشید شب‌ها نمی‌تابد و باد هم همیشه نمی‌وزد.
برق را هم باید تولید کنیم؛ پس آن را هدر ندهیم. دربارهٔ آب‌گرم‌کن خورشیدی از بزرگ‌ترها بپرس.

۸ ماشین بادکنکی بسازیم

وسایل: پاکت شیرِ شسته و خشک، بادکنک، چهار چرخ سبک، دو محور چوبی، نی کوتاه، چسب و خمیربازی. سوراخ‌کاری و آماده کردن محور با آموزگار باشد.

۱. پاکت، بدنه ی ماشین است. آموزگار دو محور هم‌راستا را از سوراخ‌های دو طرف آن عبور دهد.
۲. چرخ‌ها را در دو سر محورها بگذارید؛ با نگهدارنده‌های کوچک، نگذارید بیرون بیایند. چرخ‌ها باید آزاد بچرخند و کف پاکت روی زمین کشیده نشود.
۳. دهانه ی بادکنک را با چسب، محکم به نی وصل کنید تا هوا نشت نکند. بادکنک روی بدنه و سر آزادِ نی، رو به عقب و بیرونِ پاکت باشد.
۴. با کمک بزرگ‌تر بادکنک را باد کنید؛ دهانه را نگه دارید. ماشین را روی سطح صاف بگذارید و دهانه را رها کنید.

هوا به عقب بیرون می‌رود و ماشین به جلو رانده می‌شود. با تمام شدن هوای بادکنک، ماشین پس از کمی حرکت می‌ایستد. برای حرکت دوباره، بادکنک را باد می‌کنیم؛ ماشین ما هم به انرژی نیاز دارد.
اگر حرکت نکرد، چرخ، محور و نشت هوا را بررسی کنید. هر بار یک مشکل را اصلاح و نتیجه را ثبت کنید. خودروهای کم‌مصرف چه فایده‌ای دارند؟ ماشین بادکنکی برای بردن مسافر چه محدودیتی دارد؟

مأموریت من و راه درس بعد

امروز یک کار برای کاهش مصرف انرژی انتخاب کن و نتیجه‌اش را به کلاس بگو. از بزرگ‌ترها درباره ی وسیله و سوختِ پخت‌وپز در گذشته بپرس. در درس بعد، «بسازیم و لذت ببریم»، با ابزار مناسب و فکرهای تازه، ساختن و بهتر کردن وسیله‌ها را ادامه می‌دهیم.

توضیح معلم

کودک با سوخت، شعله و شیر گاز کار نکند. قطعات ریز و بادکنکِ پاره را به دهان نبرد؛ باد کردن با کمک بزرگ‌تر و ترجیحاً تلمبه باشد. محور تیز و سوراخ‌کاری را بزرگ‌تر آماده کند.