درسنامه علوم ششم درس 5 : زمین پویا

درسنامه (خلاصه ، جزوه و نکات) علوم ششم درس 5 : زمین پویا

 توصیه می شود پس از مطالعه درس نامه (علوم ششم درس 5 : زمین پویا) نمونه سوال و پاسخ نامه ی آن را نیز دنبال کرده و یا در آزمون های آنلاین فرامعلم شرکت و سطح دانش خود را تحلیل کنید.

درس در یک نگاه

زمین لرزه پدیده ای طبیعی است که حاصل رفتار و عکس العمل سنگ کره در برابر انرژی آزاد شده از درون زمین است. زمین لرزه، اثرات مختلف اجتماعی، بهداشتی، ساختمانی و… بر زندگی ما دارد.

 به فرایند خروج مواد) جامد، مایع و گاز (از درون زمین، آتشفشان گفته می شود. آتشفشان ها از نظر فعالیت به سه گروه فعال، نیمه فعال و غیرفعال تقسیم بندی می شوند.

نقشه مفهومی درس

زمین لرزه یکی از پدیده های طبیعی است که در کره ی زمین رخ می دهد. به عبارت دیگر زمین لرزه، لرزش زمین است که بر اثر رهاشدن سریع انرژی رخ می دهد. این انرژی مانند حرکت امواج آب ناشی از افتادن سنگ، منتشر می شود. علت آزاد شدن انرژی، شکستن ورق های سنگ کره است.

بنابراین زمین لرزه وقتی اتّفاق می افتد که سنگ کره ی زمین در اثر نیروهای حاصل از درون زمین می شکند. انرژی حاصل از شکستن سنگ کره ی زمین به صورت امواج لرزه ای از داخل زمین به سطح آن می رسد و باعث تغییراتی در سطح زمین می شود.

کانون زمین لرزه :محل آزادشدن انرژی در عمق زمین، کانون نام دارد.

عمق کانونی زمین لرزه ها با یکدیگر متفاوت است. به طوری که از چند کیلومتر تا حدود 700 کیلومتر درون زمین متغیر است. زمین لرزه هایی که عمق کانونی آنها بیشتر است، تخریب کمتری دارند.

در هنگام وقوع برخی از زمین لرزه­ها، خسارت های جانی و مالی به وجود می آید. وقوع زمین­ لرزه باعث آزاد شدن انرژی درونی زمین می شود. ما باید با شناخت زمین لرزه و پدیده های طبیعی دیگر مانند آتش فشان و … بتوانیم در کنار آن ها زندگی کنیم.

سالانه حدود 10000 زمین لرزه ی خفیف )با شدّت کم( در کشور رخ می دهد که توسط لرزه نگارها ثبت می شوند؛ امّا مردم آن ها را حس نمی کنند. این زمین لرزه ها باعث آزادشدن انرژی درونی زمین و جلوگیری از وقوع زمین لرزه های بزرگ تر می شوند.

زمین لرزه ها باعث خسارت هایی در محیط زندگی می شوند و اثرات متفاوتی بر زندگی ما انسان ها دارند.  از نظر بهداشتی ، ساختمانی و آسیب های اجتماعی ممکن است موجب خسارت شوند.

از نظر بهداشتی

1. آلودگی آب ها
2. شیوع بیماری های واگیر

 از نظر ساختمانی

1. خرابی ساختمان ها و ریزش آوار
2. شکستن شیشه ها
3. قطع آب، برق، گاز، تلفن
4. شکستن سدها و وقوع سیل
5. آتش سوزی و برق گرفتگی

از نظر اجتماعی

1. از دست دادن عزیزان
2. بیکاری
3. بروز مشکلات اجتماعی مانند ناامنی، دزدی و…

آتش فشان

در کتاب علوم ششم درس 5 : زمین پویا با آتشفشان و انواع آن و اثرات آن نیز آشنا می شویم.می دانیم آتش فشان زمانی اتّفاق می افتد که موادّ آتش فشانی از داخل زمین به سطح آن راه پیدا می کنند و سنگ های آتش فشانی را به وجود می آورند. موادّ خارج شده از دهانه ی آتش فشان ها به سه دسته ی جامد، مایع و گاز تقسیم می­ شوند. آتش فشان ها از نظر فعّالیّت ممکن است فعّال، نیمه فعّال و یا خاموش باشند.

آتش فشان های فعال:  در این نوع آتش فشان ها، در عصر حاضر، مواد آتش فشانی(جامد، مایع و یا گاز) از دهانه آنها خارج شده است؛ مانند آتش فشان هاوایی.

                         آتشفشان فعال

آتش فشان های نیمه فعال:  در این نوع آتش فشان ها، هم اکنون فقط گاز از دهانهٔ آنها خارج می شود؛ مانند آتشفشان های دماوند و تفتان در کشورمان

                   آتشفشان نیمه فعال تفتان

آتش فشان های غیرفعال :این نوع آتش فشان ها، در حالحاضر هیچ نوع فعالیتی ندارند و در گذشتهٔ دور فعال بوده اند؛ مانند آتش فشان های سبلان و سهند در کشورمان

مهم ترین گازهای آتش فشان ها عبارتند از بخارآب، کربن دی اکسید، گازهای گوگردی، گازهای نیتروژن دار، گازهای کلردار، هیدروژن و کربن مونو اکسید.

فواید آتش فشان ها

1. تشکیل سرزمین ها و جزایر جدید در اثر آتش فشان های زیردریایی.
2. تشکیل برخی کان سارها و معادن.
3. مطالعهٔ ساختمان درونی زمین.
4. تشکیل خاک مرغوب و حاصل خیز برای کشاورزی.
5. انرژی زمین گرمایی
6. چشمه های آب گرم معدنی

1. تشکیل مصالح ساختمانی مانند پوکهٔ معدنی، سنگ های آتشفشانی (توف سبز)
2. تشکیل دریاچه و ایجاد اکوسیستم های جدید
   

                         دریاچه قله سبلان

3. توسعهٔ گردشگری.

ضررهای آتش فشان ها

آتش فشان ها و زمین پویا باعث ایجاد اثرات و زیان هایی در هم زندگی ما می گردند.این اثرات به دو صورت اولیه و ثانویه دیده می شوند.

 اثرات اولیه به صورت جریان گدازه، ریزش خاکستر، انفجار کوه، عبور ابر سوزان، جریان های عظیم گِل و امواج حاصل از آتش فشان های زیردریایی و… دیده می شوند.

 اثرات ثانویه به صورت تغییرات آب و هوایی، ریزش باران اسیدی، ایجاد زمین لرزه و… دیده می شوند.

آتشفشان و کاربرد سنگ ها

سنگ پا به عنوان ساینده در صنعت چوب بری استفاده می شود.

پوکهٔ معدنی به عنوان مصالح ساختمانی در سقف ودیوارهای پیش ساخته ساختمان ها استفاده می شود. سبک بودن، تخلخل زیاد و سیمان گیری خوب از ویژگی های این سنگ می باشد.

                                                                                  برخی سنگ های آتشفشانی که کاربرد ساختمانی دارند.

توف: خاکسترهای آتش فشانی پس از رسوب گذاری در محیط های رسوبی توف های آتش فشانی را به وجود می آورند. این سنگ ها به عنوان مصالح ساختمانی کاربرد دارند؛ مانند توف های سبزرنگ رشته کوه البرز.